Περί διαχωρισμού Εκκλησίας – Κράτους
Ξεκινώ αυτή την εβδομάδα με το πρώτο κομμάτι (από τέσσερα) γύρω από τον διαχωρισμό Εκκλησίας-κράτους, ένα ζήτημα που οι ελληνικές κυβερνήσεις δεν αγγίζουν υπό τον φόβο της προσβολής του θρησκευτικού αισθήματος και της κοινωνικής αναταραχής. Ωστόσο, πιστεύω ότι την αναταραχή προκαλεί η ίδια η Εκκλησία, η οποία, με διάφορες αφορμές, εμβάλλει ηθικό πανικό, διχάζει τους Έλληνες και, προειδοποιώντας για τη θεϊκή τιμωρία στα Σόδομα, φέρνει αντιμέτωπο το ποίμνιό της με όσους δεν ανήκουν σ’ αυτό. Αντίθετα από ό,τι φρονούν οι ιεράρχες, ο διαχωρισμός της Εκκλησίας από το κράτος θα ευνοήσει τόσο την κοινωνία
Η φιλοσοφία και η νομολογία του διαχωρισμού Εκκλησίας-κράτους προβλέπει την αποδέσμευση των θρησκευτικών οργανώσεων από το κράτος και του κράτους από τις θεολογικές αρχές και τους εκκλησιαστικούς μηχανισμούς. Ο βαθμός αυτού του διαχωρισμού καθορίζεται από τις νομικές δομές της κάθε χώρας: το γαλλικό κράτος είναι «άθρησκο», ενώ άλλες κοσμικές κοινωνίες όπως η Δανία και η Βρετανία αναγνωρίζουν συνταγματικά μια επίσημη θρησκεία, χωρίς ωστόσο η Εκκλησία να αναμειγνύεται στο έργο των κυβερνήσεων και των ανεξάρτητων αρχών. Σε όλες τις φιλελεύθερες δημοκρατίες, ο διαχωρισμός της Εκκλησίας από το κράτος προϋποθέτει την ανεξιθρησκία –τον θρησκευτικό πλουραλισμό– και την ανάθεση ορισμένων από τα προνεωτερικά καθήκοντα της Εκκλησίας στο κράτος προνοίας: η ελεημοσύνη, η φροντίδα των ασθενών και των ηλικιωμένων, η «φιλανθρωπία» γενικά, ενσωματώθηκε στις λειτουργίες του κοσμικού κράτους.
Η διαπλοκή της θρησκείας και της Εκκλησίας με το κράτος χρονολογείται τουλάχιστον από τη δίωξη και την καταδίκη σε θάνατο του Σωκράτη για ασέβεια. Αλλά, ας μην πάμε τόσο μακριά. Στον Μεσαίωνα οι μονάρχες ηγεμόνευαν με την ιδέα του θεϊκού δικαιώματος· συχνά, κυβερνούσαν και την Εκκλησία εντός των συνόρων της επικράτειάς τους: στην πιο προωθημένη του μορφή του καισαροπαπισμού, ο ηγεμόνας ήταν ταυτοχρόνως επικεφαλής της Εκκλησίας. Ο καισαροπαπισμός, ο οποίος αναπτύχθηκε στον ύστερο Μεσαίωνα, συνδύαζε την πολιτειακή κοσμική διακυβέρνηση με τη δήθεν «πνευματική» εξουσία της χριστιανικής Εκκλησίας: στην πραγματικότητα, ήταν το αποτέλεσμα ενός συμβιβασμού κατά τον οποίον η Παπική Εκκλησία εμπόδιζε την αυτοτέλεια της κοσμικής πολιτείας. (Αν τα συνθετικά της λέξης αντιστραφούν σημαίνουν θεοκρατία: το κράτος – π.χ. Ιράν – ελέγχουν πλήρως οι εκκλησιαστικοί θεσμοί.)
Στο πέρασμα του χρόνου η διελκυστίνδα μεταξύ πολιτικής και θρησκευτικής εξουσίας εντάθηκε παντού στην Ευρώπη. Αλλά, αν και η διαδεδομένη αυταπάτη ότι ο Πάπας ήταν ο αλάθητος εκπρόσωπος του Ιησού επί της Γης καθιστούσε την εξουσία του λογική και φυσική, πολλές πολιτικές εξουσίες την αμφισβήτησαν. Το αποτέλεσμα ήταν το Βατικανό να καταδικάσει τόσο τα Συντάγματα του Clarendon που ψηφίστηκαν το 1164 επί Ερρίκου Β’ και εξασφάλιζαν την υπεροχή της βασιλικής αυλής έναντι των κληρικών, όσο και τη Magna Carta που διεκδικούσε την υπεροχή του Κοινοβουλίου επί του αγγλικού στέμματος. Όπως είναι γνωστό, σε όλη τη διάρκεια του Μεσαίωνα, ο Πάπας πάσχιζε να ασκήσει το δικαίωμα της καθαίρεσης των βασιλιάδων της Δυτικής Ευρώπης: μερικές φορές το κατάφερνε, άλλες φορές δεν το κατάφερνε. Πάντως, προτού να θεσπιστεί η ανεξιθρησκία, δεν ετίθετο ζήτημα δίκαιου και αδίκου στη σύγκρουση πολιτικής και εκκλησιαστικής εξουσίας: απλώς, οι διαμάχες –όπως εκείνη μεταξύ Γουέλφων και Γιβελλίνων στην Ιταλία– επιτάχυναν κάποιους συμβιβασμούς (π.χ. το Κονκορδάτο της Worms το 1122) οι οποίοι μάς έφεραν σιγά-σιγά στη νεωτερικότητα.
Η νεωτερική ιδέα του διαχωρισμού της Εκκλησίας από το κράτος διατυπώθηκε κατά την Προτεσταντική Μεταρρύθμιση: ο Λούθηρος μιλούσε για δύο επικράτειες, μια ιδέα που επεξεργάστηκαν ο Τόμας Τζέφφερσον και ο Τζέιμς Μάντισον με σκοπό να την εφαρμόσουν στις ΗΠΑ. Η παραδοχή των δύο επικρατειών οδήγησε σε κάμποσες ακρότητες: υπήρξαν θεολογικά κινήματα που προωθούσαν το δόγμα ότι οι πιστοί όφειλαν να απέχουν από την πολιτική ζωή, από τα εγκόσμια· υπήρξαν και ηγεμόνες, όπως ο περιβόητος Ερρίκος Η’ που ήρθε σε ρήξη με τον Πάπα για προσωπικούς λόγους (ο Κλήμης Ζ’ αρνήθηκε να ακυρώσει τον γάμο του με την Αικατερίνη της Αραγονίας) και ο Κρόμγουελ ο οποίος, μετά τους εμφυλίους του 17ου αιώνα, εγκατέστησε στην Αγγλία χριστιανική θεοκρατία. Αυτή η θεοκρατία έδωσε το λάκτισμα της μετανάστευσης στην Αμερική και του αιτήματος των νέων «Αμερικανών» για ανεξιθρησκία.
Η έννοια του διαχωρισμού Εκκλησίας-κράτους αποδίδεται συχνά στον Τζον Λοκ (1632-1704), παρότι είχε προηγηθεί ο Ρότζερ Ουίλλιαμς ο οποίος το 1636 έκανε λόγο για την «ελευθερία της συνείδησης». Σύμφωνα με την αρχή του κοινωνικού συμβολαίου, ο Λοκ υποστήριξε ότι οι άνθρωποι δεν μπορούσαν και δεν έπρεπε να παραχωρούν τον έλεγχο της συνείδησής τους σε καμιά εξωτερική οντότητα· η ελευθερία της συνείδησης ήταν φυσικό δικαίωμα που έπρεπε προστατεύεται από την ισχύ οποιασδήποτε κυβερνητικής αρχής. Αυτές οι απόψεις για τη θρησκευτική ανοχή και για τη σπουδαιότητα της ατομικής συνείδησης στο πλαίσιο του κοινωνικού συμβολαίου, άσκησαν επιρροή στις αμερικανικές αποικίες και στη σύνταξη του Συντάγματος των ΗΠΑ. Απλουστεύοντας και συνοψίζοντας, σημειώνω ότι ο Λοκ υπερασπίστηκε την ανοχή τόσο μεταξύ των θρησκειών και μεταξύ των διαφορετικών χριστιανικών αιρέσεων, τονίζοντας ότι η εκκλησιαστική εξουσία έπρεπε να είναι διακριτή από την εξουσία του κράτους ή «του δικαστή» (δηλαδή από τη νομοθετική, την εκτελεστική και τη δικαστική εξουσία). Ο Τζον Λοκ ήταν σαφής: η εμβέλεια του κλήρου πρέπει να περιορίζεται στα όρια της Εκκλησίας και δεν μπορεί να επεκταθεί με κανέναν τρόπο στις αστικές υποθέσεις. Παρόμοιες ιδέες διατύπωσε στη Γαλλία ο Πιέρ Μπαιλ, στον οποίον θα αναφερθώ σε δύο εβδομάδες.
- Δημοφιλέστερες Ειδήσεις Κατηγορίας Ειδήσεις
- Αθήνα: Του έκλεψαν το αυτοκίνητο... ενώ ήταν μέσα η γυναίκα του
- Ιταλός σεφ αποκαλύπτει το μεγάλο λάθος που κάνουμε στα μακαρόνια με κιμά
- Άγρια δολοφονία Βρετανίδας νηπιαγωγού από ταξιτζή στην Τουρκία – Αυτοπυροβολήθηκε ο δράστης
- Για την Μαρινέλλα ο Τσούνης τίναξε στον αέρα το πρόγραμμα του Ελληνοαμερικανικού Επιμελητηρίου
- Το «κακόφημο» συστατικό που υποστηρίζει τον θυρεοειδή, βοηθά στην ανάπτυξη του εγκεφάλου και επουλώνει τις πληγές
- Bloomberg για μετρό Αθηνών: Η γραμμή 4 θα αφαιρέσει από τους δρόμους 53.000 αυτοκίνητα την ημέρα
- Χωρίς Χατζηπαντελή και Σκουλό η πρεμιέρα του νέου «My Style Rocks» – Ποιοι τους αντικαθιστούν
- Θρήνος στη Λάρισα - Νεκρό βρέφος 3 μηνών
- Έλενα Ακρίτα για Αχιλλέα Μπέο: Σε λίγες ημέρες εκδικάζεται η αγωγή μου για τα 100.000 ευρώ – Να κάνει τα κουμάντα του
- Σιδηροδριμικός Σταθμός Φλώρινας. Βίντεο
- Δημοφιλέστερες Ειδήσεις Τα Νεα
- Αντιφασιστική πορεία στο Κολωνάκι – Ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις στη Βασ. Σοφίας
- Ύπνος: Τι δεν πρέπει να φάτε προτού πέσετε να κοιμηθείτε
- Βασίλισσα Ελισάβετ: Τι πίστευε για το νυφικό της Μέγκαν – Αποκαλύψεις για τη ρήξη του Χάρι με το παλάτι
- Πύργος: Κλιμακώνουν τις πιέσεις οι αγρότες, κάνουν πορεία με τρακτέρ – «Η κυβέρνηση άρχισε να στριμώχνεται»
- Η πρόκληση ενός ντέρμπι
- Ιράκ: Στο χείλος της αβύσσου η περιοχή μετά τα χτυπήματα των ΗΠΑ
- Ο πολιτικός κόσμος υποκλίνεται στην Πλατανιώτη για το χρυσό στην Ντόχα
- Έκρηξη στη Σταδίου – Νέο βίντεο ντοκουμέντο
- Περί διαχωρισμού Εκκλησίας – Κράτους
- Τραγωδία στη Λάρισα με νεκρό βρέφος
- Τελευταία Νέα Τα Νεα
- Περί διαχωρισμού Εκκλησίας – Κράτους
- Ιράκ: Στο χείλος της αβύσσου η περιοχή μετά τα χτυπήματα των ΗΠΑ
- Ο πολιτικός κόσμος υποκλίνεται στην Πλατανιώτη για το χρυσό στην Ντόχα
- Βασίλισσα Ελισάβετ: Τι πίστευε για το νυφικό της Μέγκαν – Αποκαλύψεις για τη ρήξη του Χάρι με το παλάτι
- Τραγωδία στη Λάρισα με νεκρό βρέφος
- Αντιφασιστική πορεία στο Κολωνάκι – Ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις στη Βασ. Σοφίας
- Η πρόκληση ενός ντέρμπι
- Ξεσηκώθηκαν οι αγρότες ακόμα και στην Ελβετία – Με τρακτέρ στη Γενεύη για πρώτη φορά
- Ύπνος: Τι δεν πρέπει να φάτε προτού πέσετε να κοιμηθείτε
- Τελευταία Νέα Κατηγορίας Ειδήσεις
- Τι προβλέπουν η μαρμότα και τα μερομήνια για τον ερχομό της άνοιξης
- 15 μαγαζιά ιδανικά για να πάτε με τα παιδιά σας
- Ευαγγελία Πλατανιώτη: Το πρόγραμμα που την ανέβασε στην κορυφή του κόσμου
- Αμερικανικές δυνάμεις κατέρριψαν drones των Χούθι πάνω από την Ερυθρά
- Μεγάλος αδελφός για όλα τα ακίνητα της χώρας – Στο στόχαστρο της εφορίας τα αδήλωτα ενοίκια
- Yπουργείο Ναυτιλίας: Fake news τα περί «ελληνοτουρκικών περιπολιών» στο Αιγαίο
- Αναγνωρίστε την απώλεια μνήμης σε ένα αγαπημένο σας πρόσωπο
- To Ιράν καταδίκασε τα αντίποινα των ΗΠΑ: «Κίνδυνος πολέμου»
- Οριστικό: Στη Ρεάλ Μαδρίτης ο Εμπαπέ – Τι λένε τα γαλλικά μέσα για τη «βόμβα» της δεκαετίας
- Αναστολή απεργίας στην Cosmote TV, με περιγραφή το Παναθηναϊκός – Ολυμπιακός